Валюта курслари:

ЎзРВБда очилиш аукциони курси:

1 USD = UZS ()


24.03.2025

ЎзРВБда савдо ҳажмлари ўсиши, РЕПО, валюта ва деривативлар бозоридаги асосий ўзгаришлар

Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигида ЎзРВБ Жамоатчилик билан алоқалар ва маркетинг бўлими бошлиғи Гулшан Асанованинг брифинги бўлиб ўтди. 

Брифинг матни билан қуйида танишишингиз мумкин.

2024 йил Ўзбекистон республика валюта биржаси (ЎзРВБ) учун сезиларли ўзгаришлар, жадал ривожланиш ва инновацион маҳсулотларни жорий этиш йили бўлди.

ЎзРВБда 4 та бозор мавжуд бўлиб, булар валюта, пул, давлат қимматли қоғозлари ва деривативлар бозорлари.

Бугунги кунда ЎзРВБга 35 та тижорат банки, 6 та брокерлик компанияси ва 1 та хорижий банк аъзо бўлган.

2024 йилда ЎзРВБдаги савдоларнинг умумий ҳажми 2023 йилга нисбатан 19,84 фоизга кўпайиб, 1 197,79 триллион сўмни ташкил этди. Бу эквивалентда тахминан 92,82 миллиард АҚШ долларига тенг. Мазкур рекорд кўрсаткич биржа бозорининг ликвидлиги ва инвестицион жозибадорлиги ошганидан далолат беради.

ЎзРВБ бозорларининг умумий савдо ҳажмидаги улуши қуйидагича тақсимланган:

➡️ пул бозори - 55,85%

➡️ валюта бозори - 38,96%

➡️ қарз бозори - 5,19%

2024 йилда ЎзРВБ бозорларининг сезиларли даражада ўсишига янги инструментларни жорий этиш ва савдо механизмларини такомиллаштириш орқали эришилди.

РЕПО бозоридаги асосий ўзгаришлар:

Муҳим янгиликлар қаторида банклараро операцион кун якунлангандан сўнг РЕПО бўйича савдоларни қўшимча 30 дақиқага узайтирилиши бўлди. Энди бозор иштирокчилари битимларни амалга ошириш учун кўпроқ имкониятларга эга бўлмоқдалар. Бу, айниқса, бозордаги юқори талаб шароитида ликвидликни бошқариш учун муҳим аҳамият касб этади.

Халқаро стандартларга мувофиқ РЕПО битимларини ноль ёки манфий фоиз ставкаси асосида тузиш имконияти ҳам яратилди. Бу бозор иштирокчиларига ўз активларидан янада самаралироқ фойдаланиш ва молиявий оқимларни мослашувчан тарзда бошқариш имконини беради.

РЕПО битимларини икки томонлама узлуксиз аукцион (метчинг) орқали тузиш имконияти тақдим этилиши операцияларнинг тезлиги ва қулайлигини сезиларли даражада оширди. Эндиликда буюртмалар кўрсаткчилари мос келган ҳолда битимлар шу заҳоти тузилади ва бозор иштирокчиларининг вақти сезиларли даражада тежалади.

Шунингдек, Марказий банкнинг пул бозоридаги аукционларининг янги шакли — “кўр-кўрона” аукционлар (blind auction) жорий этилди. Бунда, савдо иштирокчилари бир-бирларининг буюртмаларини кўра олмайди. Бу, ўз навбатида, бозорда адолатли нарх шаклланишига, манипуляция ҳолатлари эҳтимоли пасайишига ва савдо жараёни янада рақобатли бўлишига кўмаклашади.

Яна бир жорий этилган янгиликлардан — “давлат қимматли қоғозлари савати” (repo-basket) учун ҳуқуқий асос яратилиши бўлди. Ушбу  механизм “давлат қимматли қоғозлари (ДҚҚ) савати”дан REPO операциялари таъминоти сифатида фойдаланиш имконини беради. Ушбу чора молия муассасаларининг ликвидликни бошқариш ва хатарларни камайтириш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган.

Эндиликда REPO битимларини тузишда Марказий банкнинг пул бозоридаги операциялари бўйича гаров таъминотига 5 фоизлик дисконт амалиёти жорий этилди. Бу гаровдаги активларни янада самаралироқ бошқариш ва бозор иштирокчиларини қўшимча ҳимоялаш имконини беради.

Бундан ташқари, Марказий банкнинг валюта гарови асосидаги кредит аукционларини жорий этиш орқали миллий валютадаги ликвидлик билан таъминлаш инструментлари қатори янада кенгайтирилди.

Валюта бозоридаги асосий ўзгаришлар:

Валюта бозоридаги муҳим ўзгаришлардан бири - бу EUR/UZS ва RUB/UZS валюта жуфтликлари бўйича савдоларнинг Т+0 ҳисоб-китоб режимида йўлга қўйилиши бўлди. Бунда, битимлар бўйича ҳисоб-китоблар айнан битим тузилган куннинг ўзида амалга оширилади. Бу орқали савдо иштирокчилари учун савдо куни давомида турли инструментлардан фойдаланишлари учун имконият яратилади ва операциялар ҳажми сезиларли даражада ошишига эришилади.

Мазкур режимнинг жорий этилиши валюта бозорини ривожлантиришда муҳим қадам бўлиб, ҳисоб-китобларни чет эл валютасида амалга оширувчи тадбиркорлар, импорт ва экспорт қилувчилар ҳамда молиявий ташкилотлар учун янада қулай шароитларни таъминлади.

Бундан ташқари, Т+1 ҳисоб-китоб режимида USD/UZS, EUR/UZS, CNY/UZS, RUB/UZS жуфтликлари бўйича тизим доирасидаги савдолар ҳамда Т+0, Т+n режимида EUR/USD, CNY/UZS ва KZT/UZS жуфтликлари бўйича тизимдан ташқаридаги савдоларни ташкил этиш учун шароитлар яратилди.

Бу бозор иштирокчиларига ҳисоб-китобларда мослашувчанлик, ликвидликни самарали бошқариш, хатарларни камайтириш имкониятларини ва қўшимча савдо стратегияларини тақдим этади.

Деривативлар бозоридаги асосий ўзгаришлар:

2024 йилда ЎзРВБда базавий активи АҚШ долларининг сўмга нисбатан Марказий банк томонидан белгиланадиган курси ҳамда ЎзРВБнинг савдолар натижаларига кўра шаклланадиган ўртача тортилган курси бўлган фьючерс шартномалари жорий этилди. Ушбу инструментлар валюта рискларини хеджирлаш ва янги савдо стратегияларини қўллаш учун кенгроқ имкониятларни яратади.

Мазкур бозордаги яна бир муҳим ўзгариш - бу маржинал таъминоти бўйича талабларнинг ўзгартирилиши бўлди. Хусусан, ижро муддати 3 ойгача бўлган фьючерс шартномалари учун бошланғич маржа 5 фоиздан 2 фоизгача туширилди. Ижро муддати 3 ойдан ортиқ бўлган фьючерс шартномалари учун эса бошланғич маржа 5 фоиз даражасида ўзгаришсиз қолди.

Шу билан бирга, ижро муддати 3 ойгача бўлган фьючерс шартномалари учун сақлаб туриладиган маржа бошланғич маржа мажбуриятларининг 50 фоизини, ижро муддати 3 ойдан ортиқ бўлган фьючерс шартномалари учун эса маржа мажбуриятларининг 75 фоизини ташкил этди.

Умуман олганда, 2024 йилда ЎзРВБ ишончли ўсишни намойиш этиб, Ўзбекистон молия бозорининг ликвидлилиги, шаффофлиги ва рақобатбардошлигини оширишга қаратилган қатор стратегик янгиликларни жорий этди. Ушбу ўзгаришлар натижасида бозор иштирокчилари учун янада мослашувчан ва самарали шарт-шароитларни яратилиб, биржа инфратузилмасининг жадал ривожланиши таъминланди.

Поделиться новостью

Контакты пресс-центра

Копировать весь текст